Văn xuôi nữ Trung Quốc (Cuối thế kỷ XX – Đầu thế kỷ XXI)

Tác giả: Trần Lê Hoa Tranh

Nhà xuất bản: Đại Học Quốc Gia Tp.HCM ấn hành

Người đọc: Nhiều Người đọc

Chuyên luận Văn xuôi nữ Trung Quốc cuối thế kỷ XX – đầu thế kỷ XXI của tác giả Tiến sĩ Trần Lê Hoa Tranh và các cộng sự là công trình nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề “văn xuôi nữ”, một hiện tượng thuộc về “văn học nữ quyền” đang rất được quan tâm ở Trung Quốc. Trong công trình này có sự đóng góp của các tác giả Hồ Khánh Vân (viết mục Khái niệm văn học), Vũ Thị Thanh Tâm (viết mục Thiết Ngưng – nhà văn viết về phụ nữ), Nguyễn Thị Quỳnh Linh (viết mục Sơn Táp – nhà văn nữ nổi tiếng ở Pháp). Tập sách gồm 2 phần, 5 chương, 25 mục bài đã mang lại cho người đọc lượng tri thức căn bản, phong phú và cần thiết, giúp người đọc có cơ hội nắm bắt tương đối hệ thống và chính xác các khái niệm, thuật ngữ, trào lưu, diễn biến, quá trình, đội ngũ tác giả và đặc điểm văn học nữ Trung Quốc giai đoạn cuối thế kỷ XX – đầu thế kỷ XXI.

Nhìn lại tiến tiến trình lịch sử văn học thế giới giai đoạn thế kỷ XX có thể thấy trào lưu văn học nữ quyền manh nha hình thành và phát triển chủ yếu ở các nước Anh, Mỹ. Các phong trào đấu tranh về nhân quyền của giới nữ bùng nổ mạnh mẽ, tập trung vào việc đòi hỏi quyền bình đẳng với nam giới trong mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, sắc tộc, tôn giáo… Từ những năm 1960 trở đi, làn sóng này lan tỏa đến hầu hết các lĩnh vực khoa học nhân học, sử học, văn học, sinh vật học, tâm lý học… Trong văn học, vào những năm giữa thế kỷ XX, lý thuyết nữ quyền và văn học nữ quyền lần đầu tiên được đề cập đến. Từ đó đến nay, cả ở các nước phương Tây và phương Đông, đã có không ít học giả, nhà văn, các nhà nghiên cứu, phê bình văn học với hàng loạt bài viết, sáng tác, công trình nghiên cứu, tham luận và hội thảo khoa học bàn về vấn đề này.

Tiếp thu tư tưởng nữ quyền của phương Tây, văn học Trung Quốc, đặc biệt là văn học nữ đương đại Trung Quốc đã đạt nhiều thành tựu và có những ảnh hưởng nhất định. Văn học nữ thời kỳ đương đại có nhiều điểm khác biệt so với thế hệ trước. Số lượng nhà văn nữ tăng lên vượt bậc. Những sáng tác của họ mang hơi thở thời đại, có cá tính riêng. Họ viết về vấn đề giới tính, số phận con người cá nhân, quyền lợi vật chất và tinh thần, quyền bình đẳng và sự tự do… Yếu tố tự truyện, xu hướng viết về tính dục đã bắt đầu xuất hiện trong sáng tác của các nhà văn nữ. Trong tác phẩm của mình, họ có thể hư cấu nhân vật và cũng có thể lấy cuộc đời và số phận của chính mình làm cảm hứng. Nhu cầu hồi cố, tự thuật, tự thú và đi tìm cái tôi cá nhân, đặc biệt là cái “tôi” của người đàn bà lớn dần. Tính chất tự thuật xuất hiện khá rõ trong các tác phẩm Đỗ quyên đỏ, Phu nhân Mao Chủ tịch (Anchee Min), Điên cuồng như Vệ Tuệ (Vệ Tuệ)… Một đặc điểm nữa là xu hướng viết về tính dục. Các nhà văn không kể nam nữ, là 5X hay 8X, 9X, trong một số sáng tác của mình, không ít thì nhiều, cũng đều có đề cập đến tính dục. Các giả Mạc Ngôn, Vương Tiểu Ba, Vệ Tuệ, Sơn Táp (Thiếu nữ đánh cờ vây), Cửu Đan (Quạ đen),… là điển những hình. Bên cạnh đó, lớp nhà văn nữ Trung Quốc sinh sống ở hải ngoại cũng có những sáng tác gây tiếng vang lớn như Amy Tan, Anchee Min, Sơn Táp, Quách Tiểu Lộ, Trương Duyệt Nhiên… Hòa dòng cùng “văn học nữ Trung Quốc” có lớp nhà văn trẻ thế hệ 8X, 9X. Thế hệ nhà văn này lớn lên trong thời kinh tế thị trường. Lối sống, lối tư duy, cách nghĩ và cách viết của họ đa phần chịu ảnh hưởng của văn hóa phương Tây. Văn phẩm của họ phản ảnh thực tế cuộc sống sát sao đến từng chi tiết, đặc biệt ở những khía cạnh hôn nhân, gia đình, giới tính, tình yêu… Nhìn chung văn học nữ Trung Quốc thời đương đại đã có những thay đổi lớn về nội dung, ngôn từ, hình thức thể hiện… Sự thay đổi này cho thấy dòng văn học nữ được ghi nhận và thực sự trở thành “cá thể sống” trên văn đàn Trung Quốc.

Chuyên luận Văn xuôi nữ Trung Quốc cuối thế kỷ XX – đầu thế kỷ XXI đã đặt ra những vấn đề của văn học nữ Trung Quốc khá lớp lang, tỉ mỉ. Sách có hai phần chính. Phần 1- Những vấn đề tổng quát hướng đến tìm hiểu các vấn đề khái niệm và chủ điểm văn học nữ, đặc điểm các trào lưu, hệ thống đề tài chính của văn học nữ. Thuật ngữ “văn học nữ quyền”, “văn học nữ tính”, “văn học nữ giới”, “văn học nữ lưu” hay “văn học nữ”… tuy câu chữ khác nhau nhưng đều chung một tính chất. Khi giới thiệu tổng quát vấn đề văn học nữ Trung Quốc, Trần Lê Hoa Tranh dẫn lại quan điểm của nhà nghiên cứu văn học Lưu Tư Khiêm về khái niệm “văn học nữ tính”: “Văn học ra đời trong điều kiện lịch sử nhất định, lấy phong trào văn hóa mới Ngũ Tứ là mốc khởi điểm, có nội hàm tinh thần nhân văn hiện đại, lấy nữ tính làm chủ thể ngôn từ, chủ thể trải nghiệm, chủ thể tư duy, chủ thể thẩm mỹ” (tr.82). Từ đây, người viết đi sâu phân tích các đặc điểm cơ bản của dòng văn học nữ Trung Quốc: yếu tố tự truyện sâu đậm, xu hướng viết về tính dục táo bạo, chú trọng đời sống đô thị, xuất hiện nhiều nhà văn sáng tác ở hải ngoại, phương thức truyền bá tác phẩm đa dạng (in sách và lên mạng), đặc biệt ra đời cả một thế hệ nhà văn nữ trẻ thuộc thế hệ 8X, 9X gắn với trào lưu linglei (lánh loại – năng động, bất cần, khác người, chơi trội) và phát triển đến yilei (dị loại – khác biệt, vượt trội, nổi loạn, thác loạn)…  Phần 2- Giới thiệu một số nhà văn nữ tiêu biểu gồm các nữ văn sĩ thuộc thế hệ “đàn chị” như Tàn Tuyết, Thiết Ngưng, Trương Khiết, Vương An Ức, Trương Kháng Kháng; thuộc lớp “vãn sinh đại” có Vệ Tuệ, Hồng Ảnh, Miên Miên, Xuân Thụ, An Ni Bảo Bối, Trương Duyệt Nhiên; và các nhà văn nữ Trung Quốc hải ngoại nổi tiếng như Trương Ái Linh, Quỳnh Dao, Tam Mao, Tần Ái Mỹ, Mẫn An Kỳ, Sơn Táp… Điều thú vị là mỗi nhà văn này đều được gắn với một định ngữ, được duy danh thành một kiểu nữ sĩ độc đáo in dấu những đặc trưng nổi trội về cơ sở văn hóa, về nội dung, hình thức nghệ thuật hay về phương thức lưu truyền, tiếp nhận tác phẩm. Chẳng hạn: Tàn Tuyết – nhà văn của trào lưu văn học thực nghiệm, Trương kháng Kháng – “nhà văn nổi loạn”, Vệ Tuệ – nhà văn tiên phong của trào lưu “linglei”, Tam Mao – nhà văn lang bạt, v.v…

          Cuốn sách Văn xuôi nữ Trung Quốc cuối thế kỷ XX – đầu thế kỷ XXI của Trần Lê Hoa Tranh và các cộng sự hầu như đã thâu tóm được những vấn đề cơ bản, cốt yếu nhất của văn học nữ tính Trung Quốc và góp phần tu chỉnh, bổ sung một số kiến thức thuộc mảng “văn học nữ quyền”, thực sự có ý nghĩa tham khảo và gợi mở cho bạn đọc.

 La Thảo

(Viện Văn học)